StatpedMagasinet 3–2017

Tung tids tale

I romanen Tung tids tale har eg skrive om forholdet mellom meg og sonen min Daniel, som har diagnosen «annen disintegrativ forstyrrelse i barndommen».

TEKST: OLAUG NILSSEN FOTO: BENT R. SYNNEVÅG | MORTEN BRUN

Dette er ei diagnose på autismespekteret, og diagnosen er kjenneteikna av at utviklinga til barnet er tilsynelatande normal dei første leveåra, før ferdigheiter og språk byrjar å bli borte. Romanen handlar mykje om å streve etter å få hjelp, både til barnet og til familien. Den handlar også om å måtte akseptere ei ekstrem forverring utan å få noko forklaring på kvifor eller korleis noko slikt kan skje.

Brageprisen for skjønnlitteratur 2017 gjekk til Olaug Nilssen for romanen Tung tids tale. «Boken er et rørende brev til en elsket sønn, en fortvilet rapport fra en utmattende hverdag og et virkningsfullt kampskrift mot diagnosesamfunn og rigid byråkrati», skriv Bragepris-juryen i si grunngjeving. 

Fem utdrag frå boka

Diagnosesamfunnet, må alt liksom heite noko? Kva skjedde med god, gammaldags maur i beina og makk i ræva, kvifor får ein ikkje berre vere det ein er, utan at det på død og liv må heite noko?

Du spring rundt med impulsane dine, dei kviler aldri i sitt jag etter inntrykk. Eg spring framfor deg og ryddar inntrykka bort, eg spring etter deg og ryddar i ruinane kvar gong eg blir for sein.

Det heiter ADHD. Det heiter “annen disintegrativ forstyrrelse i barndommen”. Det heiter autisme. Det heiter subklinisk epileptisk aktivitet. Legane seier det er sant, sjølv om eg prøver å nekte. Du heiter Daniel. Du er ein sterk gut på ni år. Eg heiter Olaug. Eg er ei stor dame på snart førti.

(…)

Eg kan ikkje tale vår sak. Eg blir hektisk når eg talar saka. Alltid like glad for å bli spurd, alltid like redd for ikkje å kome i mål, for ikkje sjølv å kome til “men det er mykje som er fint, mange lukkelege augneblinkar” før tilhøyraren bit av forteljinga om alt det andre med å seie det for meg. Dei må ikkje nå å seie “ein blir jo meir glad i dei barna som er annleis”, for då girar eg opp eit hakk og blir krakilsk, som om eg lyg, sjølv om alt eg seier, er sant.

Eg orkar ikkje tale vår sak.

Men så orkar eg likevel, ikkje berre orkar, eg må, eg lar det velte ut som ei høg, hakkete sirene, UTAGERING SJØLVSKADING AVFØRING alltid upassande bresteferdig, alltid uartikulert TIMEVIS MED LYDAR NATT SOM DAG. Venene mine rømmer unna, ALT I MUNNEN, GIFT, SIGGARETTSNEIPAR, STEIN dei skvett redde inn i lukka ansikt ALLE TING BLIR ØYDELAGDE og kjem ikkje ut.

(…)

Eg tok deg med i skogen, du klatra opp på ein stein og erklærte: “Dette er gjøkesteinen.”

– Skal mamma også kome på gjøkesteinen? Det er mamma som spør, men mamma får ikkje svar.

Mamma kjem nærmare gjøkesteinen. Mamma småsnakkar heile vegen opp på gjøkesteinen, men får ikkje svar, ikkje blikkontakt. Mamma står ved sida av barnet på toppen av gjøkesteinen, men det barnet seier om gjøkesteinen er ut i lufta, det er ikkje til henne. Mamma veit ikkje kven det er til. Mamma blir taus. Mamma klatrar ned frå gjøkesteinen igjen. Mamma står nedanfor gjøkesteinen. Barnet står på gjøkesteinen.

(…)

Å kjøpe blomar og setje dei midt på bordet i stova. Å sjå korleis lyset frå vindauga fell på blomane. Sitje i ro og sjå på dette. Hugse å gøyme blomane bak kjøkenmaskina før du kjem heim. Ringe gifttelefonen viss eg gløymer det.

(…)

Du nynnar i baksetet. Eg ser på deg, og du ser rett fram.
– Jeg tror jeg elsker deg, seier du.
Eg stoppar bilen.
Skrur av musikken.
Snur meg.
– Eg elskar deg også.
Framleis ser du rett fram, rett inn i stolryggen framfor deg. Eg skjøner brått kvar du har det frå, og syng:
– Jeg skrev i rutens morgendugg …
Eg ventar, ser på deg, og du svarer:
– Jeg tror jeg elsker deg.
Eg held fram:
– Men våren kom og isen gikk, og hun seilte sin vei.

Side 27 av 27