Aajlamïrhtoe/aajlaskaara
En ervervet hjerneskade er en skade i hjernen som oppstår i løpet av livet, og som ikke er medfødt. En ervervet hjerneskade kan påvirke barn og elevers muligheter for å lære, utvikle seg og delta i samfunnet.
Aajlamïrhtoe/aajlaskaara bïjre
Aajlaskaara lea skaara aajlesne mij sjugniehtåvva reakadimmien mænngan – amma akten boelhken mænngan iemie evtiedimmine. Skaara maahta sjïdtedh skïemtjelassen gaavhtan (goh aajlajaamedahke jallh ovleme) jallh byjngetje baajnehtimmie (goh ovlahkoeh jallh gahtjeme). Maanah gaajhkine aaltarinie maehtieh aajlaskaaram åadtjodh, jïh dïhte maahta dovne evtiedimmiem, lïeremem jïh aarkebiejjien darjomh baajnehtidh.
Skaara maahta gyöhpehke, gaskemedtie jallh itjmies årrodh. Mah konsekvensh aajlaskaara maanese åådtje, lea jearohke skaaran itjmiesvoeteste, man bealan aajleste skaara båateme, jïh man båeries maana lij gosse heannadi. Muvhtide maanide konsekvenside dallatjinie vuajna, mearan jeatjabidie skaara tjïelkebe sjædta mearan krïevenassh byjreskinie læssanieh.
Aajlaskaara maahta dovne våajnoes jïh tjeakoes tsagkesh vedtedh. Maana maahta vuesiehtimmien gaavhtan haestemh åadtjodh daejnie
- konsentrasjovne, mojhtese jallh gïele
- domtesh jïh dåemiedimmie
- motorihke jïh svihtjeme
- vuejnedh jallh govledh
- energijenjieptjie jïh gaarsje (aajlanahkere/fatigue)
Jeenjesh dååjroeh maana ij « seamma jïjnjem tööllh » goh aarebi. Maahta vuesiehtimmien gaavhtan sæjloes sïejhme skuvlebiejjijste sjïdtedh jallh daarpesjidh lïegkedidh, jïjtjemse vaarjelidh jallh meatan årrodh jeatjahlaakan.
Maanah aajlaskaarine jearsoesvoetem, struktuvrem jïh sjïehtedamme dåarjoem daarpesjieh – dovne faageles jïh sosijaale. Dïhte maahta årrodh
- hijven vuekieh lïegkedæmman jïh bodtetjh vaeltedh
- sjïehtedamme lïeremebyjrese jïh sisvege
- åtnoe alternatijve gaskesadtemevuekijste (goh guvvieh jallh ALG)
- fysiske sjïehteladteme jis tsagkesh svihtjeminie
- laavenjostoe eejhtegigujmie/åeliealmetjigujmie jïh healsoebarkijigujmie
Aaj vihkele maanese haalvemedååjresh vedtedh, jïh maanam stååkedimmesne jïh sosijaale darjoeminie dåarjoehtidh.
Tsagkesh maehtieh jorkesidh mearan maana sjædta, jïh ij leah iktesth gaajhke lea våajnoes dallatjinie. Dan åvteste vihkele jaabnan meatan fulkedh jïh sjïehtedidh – aaj gellie jaepieh skaaran mænngan. Ulmie lea maana edtja åadtjodh jïjtjemse guhkiebasse evtiedidh, bööremeslaakan lïeredh jïh meatan årrodh aarkebiejjien jieliedisnie jïjtse premissine.