Vuejnemegiehpiedimmieh
Barn, unge og voksne med synsnedsettelser trenger tilrettelegging for å kunne utnytte ressursene sine.
Hjernerelaterte synsvansker
Her finner du råd om kartlegging og forslag til tiltak dersom du jobber med et barn eller en elev med hjernerelaterte synsvansker, også kalt Cerebral Visual Impairment (CVI).
Tastaturbo
Tastaturbo er et universelt utformet program for tastaturtrening, der målet er å automatisere skriving på tastatur. Målgruppa er elever i barneskolen.
Hva er synsnedsettelser?
Skaarah vuejnemeabparaatesne maehtieh vuejnemegiehpiedimmieh vedtedh. Fåantoeh maehtieh årrodh skaarah tjelmine, vuejnemebaanine aajlesne jallh skaarah såemies lehkesne aajlesne mah visuelle stimulijh gïetedellieh.
Joekehtadta golme såarhts vuejnemegiehpiedimmiej gaskem:
- Tjelmehtsvoete
- Pleasoehvoete
- Aajlarelateereme vuejnemetsagkesh
Vuejnemegiehpiedimmieh maehtieh reakadimmien raejeste gååvnesidh, jallh maehtieh evtiesovvedh jallh båetedh såemies aejkien jieliedisnie. Ij vuejnemegiehpiedimmine ryöknesovvh jis maahta vuejnemem staeriedidh klaasetjelmiejgujmie jallh linsajgujmie, jïh jeatjah vuejnemerelateereme haestemh eah gååvnesh.
Medisijnen ektiedimmesne tjelmehtsvoete åtnasåvva spekteren bïjre ållesth tjelmehtsvoeten raejeste akten orre vuejnemebaatsehtassen raajan. Almetje ryöknesåvva goh funksjonelle tjelmehts jis dan nåakelaakan vuajna guktie ij maehtieh vuejnemem nuhtjedh vaaksjoehtidh jïh sijjeste sæjjan vaedtsedh, jallh lohkedh.
Nöörjesne gaskem 100 jïh 200 maanah vuejnemegiehpiedimmiejgujmie reakasuvvieh fïerhten jaepien. 2-5 dejstie leah reakadamme tjelmehts bielelen damtoes lissietsagkesh. Jeenjesh vuejnemediagnovsem utnieh jeatjah diagnovsigujmie jallh tsagkesigujmie ektine mah maehtieh motorihkem, gaskesadtemem jïh kognisjovnem baajnehtidh.
Muvhth tjelmehts sjidtieh mænngan jieliedisnie, skaaraj jallh skïemtjelassi gaavhtan mejtie lea åådtjeme. Jeatjebh tjelmehts sjidtieh genetihkeles, progredieereden skïemtjelassi gaavhtan.
Pleasoehvoete giehpiedamme visusen gaavhtan (tjalmergevoete) jallh giehpiedamme vuejnemefeelten gaavhtan. Ij pleasoehvoetine ryöknesovvh jis maahta vuejnemem staeriedidh klaasetjelmiejgujmie jallh linsajgujmie. Gellie graadh pleasoehvoeteste gååvnesieh jïh jienebh fåantoeh man åvteste nåakebelaakan vuajna.
Jis edtja maehtedh dam pleasoehvoetine defineeredh, visuse tjuara vueliehkåbpoe goh 0,33 årrodh, jallh vuejnemefeelte tjuara 10 tsiehkieh jallh vaenebe årrodh. Maahta aaj jeatjah bieliefunksjovnh årrodh goh visuse jïh vuejnemefeelte mah giehpiedamme vuejnemefunksjovnem vedtieh. Jeenjesh maehtieh stoerre tjelmiemotorihkeles tsagkesh utnedh, goh tjåalagimmie jallh ov-vyljehke tjelmiesvihtjemh. Pleasoehvoete maahta aaj daejtie bieliefunksjovnide baajnehtidh
- giehpiedamme kontrastevuejneme
- giehpiedamme klaerievuejneme
- giehpiedamme jemhkeldsvuejneme
- tjoevkeprååsehkevoete
Fïereguhten funksjovnemaehtelesvoete jïh vuejnemefunksjovne leah jeenjemasth jearohke byjreskijstie jïh mejtie dah leah naemhtie sjïehteladteme guktie gaajhkesh maehtieh darjomigujmie gïehtelidh jïh meatan årrodh. Dan åvteste vihkele dam ållesth vuejnemefunksjovnem krööhkestidh jis edtja maehtedh maereles råajvarimmiejgujmie nïerhkedh jïh hijven sjïehtedamme lïerehtimmiem vedtedh.
Aajlarelateereme vuejnemetsagkesh leah sïejhmemes fåantoe vuejnemegiehpiedimmide maanaj luvnie jïlletje veartenisnie. Gosse vuejnemetsagkese lea aajlarelateereme, dellie dïhte sæjhta jiehtedh vuejnemegiehpiedimmie lea skaaraj gaavhtan vuejnemebaanine, vuejnemejarngesne jallh jeatjah sijjine aajlesne. Dan åvteste dam daamtaj ållermaahta goh celebrale vuejnemegiehpiedimmie jallh CVI (cerebral visual impairment).
Aarebi lij sïejhme dam gåhtjodh aajlavuejnemeheaptoe. CVI ij leah diagnovse, men gellielaaketje tsiehkie, jïh buerkiestimmie vuejnemefunksjovneste jallh vuejnemefearadimmeste.
CVI tsagkesh vadta toelhkestidh jïh gïetedalledh dam maam vuajna, jïh tsagkesh maehtieh joekoen joekehtslaakan vååjnesasse båetedh. Muvhth maehtieh stoerre aajlaskaaram utnedh mij dovne motorihkem, kognisjovnem jïh soptsestimmiegïelem baajnehte. Jeatjebh maehtieh gaajhkem joekoen hijvenlaakan darjodh, men vielie sjïere tsagkesh utnedh, vuesiehtimmien gaavhtan ååredæjjah jallh taalh jïh bokstaavh damtijidh. Muvhth maehtieh dåeriesmoerh utnedh vuejnedh jïh goltelidh seamma tïjjen, jallh tsiehkine tjabredh gosse tjuara gellie daajh nuhtjedh. Man jïjnjem daerpies sjïehteladtedh sæjhta dan åvteste jeerehtidh almetjistie almetjasse.
Sondre tar nye skritt
Da Sondre (19) fikk beskjed om at synet kunne bli dårligere, bestemte han seg for å forberede seg. Han begynte å trene på å gå ruter ute. Det åpnet en verden til større frihet. Nå har han også lært seg punktskrift i voksen alder.
Ressurser og verktøy
Lån skolelydbøker
Skoler, elever med lånerett og lærere kan låne skolelydbøker gratis.
Datatekniske hjelpemidler for blinde
Som oftest bruker elever som er blinde, vanlig datateknisk utstyr med spesialprogramvare (skjermleser og talesyntese) og Leselist.
Statpeds tilrettelagte lærebøker i Word-format med skjermleser og leselist
Her får du en oversikt over hvordan pedagogisk tilrettelagte e-bøker i Word fra Statped er utformet, og hvordan elever med nedsatt syn eller …
Læremidler for blinde og sterkt svaksynte
Her finner du læremidler og materiell for blinde og sterkt svaksynte elever i grunnskole og videregående skole. Du finner tilrettelagte lærebøker, materiell og andre læremidler.