Mïsse tjoerh ussjedidh gosse gelliengïeleldh maanah goerehtalledh?

Gelliengïeleldh maanah maahtoem utnieh gööktene jallh jieniebinie gïeline. Destie konsekvensh sjædta gosse edtjh goerehtalledh.

Last updated: 31. March 2026 12:23

Tema:

Gïelesturreme evtiedimmesne (DLD)

Gosse edtjh goerehtalledh mejtie gelliengïeleldh maanan lea evtiedimmielaaketje gïelesturreme (DLD), dle gaskem jeatjah daerpies datne goerkesem åtnah maanan gïeleldh dååjrehtimmiej jïh duekietsiehkiej bïjre. Daate naakede mïsse byörh joekoen våårkehke årrodh.

Goerehtallh dovne ietniengïelem jïh daaroengïelem

Gelliengïeleldh maanaj luvnie ij leah nuekie viesjies mubpiengïelemaehtelesvoeth vuesiehtidh jis edtja DLD:em vïhtesjidh. Goerehtalleme DLD:ste, tjuara våaromem vaeltedh gïelemaehtelesvoetine gaajhkine gïeline mejtie maana nuhtjie – maanan ållesth gïeleldh maahtoe.

VAENIE TEESTH: Vaenie teesth gååvnesieh gelliengïeleldh maanaj voestesgïeleldh maehtelesvoeth goerehtalledh. Eejhtegh hijven gaaltije bïevnesidie, mejtie aaj ietniengïelelohkehtæjjah.

Nuhtjh ovmessie bïevnesegaaltijh gosse edtjh voestesgïelem goerehtalledh

Vaenie teesth gååvnesieh gelliengïeleldh maanaj voestesgïeleldh maehtelesvoeth goerehtalledh. Eejhtegh hijven gaaltije bïevnesidie, mejtie aaj ietniengïelelohkehtæjjah. ALDeQ lea eejhtegegïhtjehtimmiegoere mij maahta viehkiehtidh nuhteligs bïevnesh tjöönghkedh, gaskem jeatjah maanan voestesgïelen bïjre.

Årroeh våårkehke gaertjiedimmide gosse gïeleteesth nuhtjh

Goerehtallemedïrregh mah edtjieh daaroen maehtelesvoeth goerehtalledh eah leah gelliengïeleldh maanide evtiesovveme. Dah evtiesovveme aktengïeleldh maanide, jïh dej lea aktengïeleldh normevåarome (viertiestimmievåarome). Gaertjiedamme bïevnesh åådtje jis gelliengïeleldh maanah daej normigujmie vierteste, mej leah eevre jeatjah dååjrehtimmieduekie daej normigujmie. Illedahkh tjuara buerebh tjoevkesisnie guarkedh fïerhten maanan dååjrehtimmijste jïh histovrijste.

Nuhtjh teesth mah eah dan jearohke gïeleldh dååjrehtimmijste

 Naan gïeleteesth (goh baakoeveahkateesth) lïhke viedtieldihkie maanan dååjrehtimmide. Aarhskuvleaalteren raejeste goerehtalleme dan åvteste byöroe teesth feerhmedh mah möölieh mejtie buektehte baakoeh mujhtedh (ordspenn) jïh baakoeh mïelen namhtah (nonbaakoeh) mubpesth jiehtedh. Daah eah leah jearohke gïeleldh dååjrehtimmijste. Teesth gusnie maanah edtjieh raajesh mubpesth jiehtedh (raajeserepetisjovne) aaj nuhteligs bïevnesh vedtieh.

Årroeh våårege gosse kognitijve teesth toelhkesth

 Ij kognitijve teesth gååvnesh mah eevre ovjearohke dååjrehtimmieduekeste, men juvnehtibie kognitijve teesth nuhtjedh mah eah dan jearohke gïeleste.

Krööhkesth gïeleldh dååjrehtimmieh gosse edtjh goerehtallemen illedahkh toelhkestidh

Gelliengïeleldh maanaj jïh noeri luvnie gïeleldh dååjrehtimmieh vielie jeerehtieh goh aktengïeleldh maanaj luvnie. Juktie illedahkh goerehtallemistie guarkedh, joekoen vihkele gïeleldh dååjrehtimmieh krööhkestidh. Joekoen vihkele daejtie tsiehkide vuarjasjidh:

Man jïjnjem jïh guktie maana sov joekehts gïelh gåetesne dååste?
Gåessie maana mubpiengïelem dåastoeji, jïh man guhkiem maana Nöörjesne orreme?
Guktie gïelebyjrese? Maanagïertesne? Skuvlesne? Gåetesne?
Mennie sosioekonomeles tsiehkesne maana jeala?

Nuhtjh teesth jïh laavenjassh dynamihkeles, jïh pryövh aaj naan råajvarimmieh goerehtallemeprosessesne

Juktie stuerebe goerkesem åadtjodh guktie maana ussjede jïh maam lïeremenuepide jïh gïeleldh maehtelesvoetide maana åtna, maahtah goerehtallemedïrregh jïh laavenjassh dynamihkeles nuhtjedh. Dellie soptsesth mearan maana gïehtele, ånnetji ånnetji dåarjede maanan daerpiesvoeti mietie, jïh fulkesimmiegyhtjelassh gihtjh teestine jïh laavenjassine.

Goh bielie ellies goerehtallemistie maahtah hypoteesh evtiedidh fåantoej bïjre learohke tjabra, jïh råajvarimmieh pryövedh dej mietie. Vuarjesjh jïh pryövh kaanne jeatjah råajvarimmieh åvtelen nænnosth mejtie maana tsagkesem åtna.

Goerehtalleme maahta jienebh illedahkh vedtedh

Maanan tsagkesh dovne voestes- jïh mubpiengïelesne maehtieh daejriehtidh maanan lea evtiedimmielaaketje gïelesturreme (DLD).
Maanan gïeleldh ovjearsoesvoete voestes- jïh mubpiengïelesne maahta ektiedimmiem utnedh faatoes eksponeeremasse (man jïjnje jïh kvaliteete) dovne voestes- jïh mubpiengïelese. Maana voestesgïelem/ietniengïelem nåhtede jïh/jallh vaenie daaroengïelem dååjreme.
Maana jeatjah fåantoej gaavhtan tjabra goh gïeleldh fåantojste.

ALDeQ foreldreintervju ved mistanke om DLD hos flerspråklige

Foreldreintervjuskjema som kan brukes i samtale med flerspråklige barn og unges foreldre for å belyse barnets førstespråk/morsmål, språklige milepæler, aktivitetsmønstre og familiebakgrunn.

Gå til ALDeQ